Salvatore Accardo có vẻ như chơi Paganini vì ông thực sự thích Paganini, chẳng có gì lạ. Accardo là người Ý. Paganini cũng là người Ý. Paganini đã biến cây violin sang một thứ gần như siêu nhiên trên sân khấu; Accardo, gần hai thế kỷ sau, là một trong những violinist hiểu Paganini sâu sắc nhất.
—–
Niccolò Paganini sinh năm 1782 tại Genoa. Ông bắt đầu học nhạc từ khi còn rất nhỏ và sớm bộc lộ một năng khiếu đặc biệt với violin. Paganini luyện tập khủng khiếp, học hỏi từ nhiều người thầy và liên tục tự hỏi cây violin còn có thể làm được gì hơn thế nữa.
Hãy nhớ rằng Paganini sống ở thế kỷ 18. Đấy là thời Beethoven, Schubert, Rossini, Berlioz… chưa có công nghệ ghi âm, không có Youtube, Facebook hay Spotify; chẳng có cách nào để khán giả kiểm chứng xem những lời đồn về một nghệ sĩ có đúng hay không.
Rồi Paganini có giao kèo với quỷ? Đó là thời đại mà công chúng rất dễ tin những chuyện như vậy. Paganini không nhất thiết phải đập tan hoàn toàn những lời đồn. Ngược lại, hình ảnh “Paganini – người đàn ông có năng lực gần như siêu nhiên” đã là một phần sức hấp dẫn của ông.
Và Paganini xuất hiện với một thứ gần như tranh vẽ: vóc dáng gầy, mái tóc dài, khuôn mặt xương xẩu. Có những câu chuyện kể rằng ông có ngón tay dài bất thường, khả năng duỗi ngón tay theo cách kỳ lạ: ông hiểu cực kỳ rõ giá trị của sự huyền bí.
Wikipedia dẫn nguồn về kỹ thuật của Paganini: ông có thể chơi những đoạn cực nhanh bằng một tay trái; sử dụng double stop, triple stop, quadruple stop ở mức độ chưa từng thấy; chạy những đoạn ngắn ở vị trí rất cao trên cần đàn; thậm chí chơi pizzicato bằng tay trái… và quan trọng nhất là ông đã biến tất cả những kỹ thuật ấy thành một phần của trình diễn, chứ không còn là các bài tập kỹ thuật đơn thuần.
Một số kỹ thuật ấy đã tồn tại trước Paganini. Nhưng ông đẩy chúng đến một cấp độ mới và biến thành ngôn ngữ biểu diễn. 24 Caprices, Op. 1 là một bằng chứng kinh điển.
—–
Ngày nay người học violin gặp Paganini trong phòng tập. Nhưng hãy thử tưởng tượng năm 1810, một khán giả bước vào nhà hát, nghe một con người làm những chuyện mà họ gần như chưa từng nghe thấy. Họ không biết “kỹ thuật violin hiện đại” là gì; họ chỉ biết: ông này làm được những thứ mà violin chưa từng làm được.
Và thế là huyền thoại ra đời.
—–
Sau đó Paganini là hiện tượng ở châu Âu. Khoảng những năm 1810–1820, danh tiếng ông tăng khủng khiếp. Năm 1828, ông tới Vienna, đây gần như là một vụ chấn động. Khán giả Vienna phát cuồng. Ông là một hiện tượng xã hội vào năm đó. Người ta mua tranh, mua tượng, mua đồ lưu niệm liên quan đến Paganini.
Rồi đến Prague, Berlin, Warsaw, Paris, London… và đương nhiên là không có radio, không có đài truyền hình, không có công nghệ thu âm…
—–
Nhưng điều quan trọng hơn cả danh tiếng, là di sản kỹ thuật Paganini đã để lại. Đơn giản vì những violinist hàng đầu không thể nói “tôi chơi violin rất hay” sau khi Paganini đã nâng trần kỹ thuật lên cao hơn. Hàng loạt các huyền thoại violin thế hệ sau như Joseph Joachim, Pablo de Sarasate, Eugène Ysaÿe, Fritz Kreisler, Jascha Heifetz… đã lấy Paganini làm chất liệu để phát triển kỹ thuật.
Thế là những thứ trước đây chỉ là kỹ xảo trở thành tác phẩm.
Đối với người tầm thường như tôi, 24 Caprices là tiết mục kinh điển. Nhưng hãy tưởng tượng thời đó Paganini đang mở rộng giới hạn của cây đàn, rồi ghi lại chính những giới hạn ấy làm tác phẩm.
Vậy là hậu thế nhận được một “bài kiểm tra” mà chính Paganini để lại: ông là người thay đổi cách người ta nghĩ về khả năng của cây đàn.
—–
Thế thì Accardo cũng phải là quái kiệt thì mới chơi được Paganini chứ?
Năm 1958, khi mới khoảng 17 tuổi, Accardo đoạt giải cuộc thi Paganini tại Genoa. Đó không phải một chi tiết nhỏ, bởi Accardo sau này là một trong những người diễn giải Paganini nổi tiếng nhất thế kỷ 20.
Nếu nghe thật kỹ Rabin, Menuhin hay Mutter… thì sẽ thấy Accardo có một thứ rất Italy: đẹp, bóng bẩy, quyến rũ, có chút kịch tính và rất biết cách tận hưởng. Không khác gì Perlman diễn bày Kreisler với một chút phù hoa!
Accardo khiến người nghe nhận ra rằng những kỹ thuật của Paganini không nhất thiết là một cuộc thi xem ai chạy ngón nhanh hơn.
—–
Paganini sở hữu cây Guarneri del Gesù “Il Cannone”, một trong những cây violin nổi tiếng nhất thế giới. Sau khi ông qua đời, cây đàn được để lại cho thành phố Genoa.
Và Accardo, một người từng đoạt giải Paganini ngay tại Genoa, cũng từng có lúc cầm chính cây violin mà Paganini gọi là Il Cannone để chơi lại các nốt nhạc của Paganini.
—–
Không ai tìm cách đánh bại một người đã chết từ năm 1840. Accardo cũng có thể chưa phải câu trả lời cuối cùng của Paganini. Không ai biết sau đây sẽ có bao nhiêu kỷ lục kỹ thuật bị phá vỡ, bao nhiêu giới hạn mới sẽ được mở ra.
Chỉ biết trong thế kỷ 20, Paganini đã bước ra khỏi bảo tàng và đi vào đời sống của những người yêu nhạc – qua tiếng đàn của Salvatore Accardo.
(với box set do DG phát hành, được bán tại đây)
—–
Bài viết sử dụng tài liệu của Wikipedia, Classic FM website, Vialma Classical website, Houston Symphony website.
For #Paganini, from #May with luv of K.