“Columbia Nhật à? Không lấy. Columbia Mỹ mới hay.” “Decca Nhật thì làm sao bằng Decca Anh?”
Rất hợp lý, vì bản thu được thực hiện tại Mỹ thì bản Mỹ mới là “bản gốc”.
Nhưng hãy thử đi sâu vào ngành công nghiệp đĩa than, ta sẽ thấy Japanese pressing không thuần túy là một chiếc đĩa phương Tây được đem sang Nhật bán. Và quan trọng hơn là “Original pressing”, “original recording”, “original master” và “bản có âm thanh hay nhất” thường chẳng liên quan gì đến nhau mấy 😀
—–
Nếu chỉ nhìn những tên tuổi lớn như Deutsche Grammophon, Decca, EMI, Columbia, RCA hay Philips… thì mọi chuyện khá dễ hiểu. Một hãng thu âm phương Tây có nhiều chương trình, họ muốn bán nhạc ở Nhật, họ ký hợp đồng với một công ty Nhật, công ty Nhật sản xuất và phân phối đĩa.
Nhưng còn những chương trình không ăn khách? Một nghệ sĩ chẳng mấy ai biết, một nhãn đĩa jazz rất nhỏ ở Mỹ, một nghệ sĩ cổ điển gần như vô danh ở châu Âu… hay một album có doanh số chẳng đáng bao nhiêu…
Vậy mà nó vẫn có một phiên bản ở Nhật với bìa tiếng Nhật, tên tác phẩm bằng tiếng Nhật, tên nghệ sĩ bằng tiếng Nhật, catalog number của Nhật, obi…
Chắc chắn không thể hiểu đơn giản là: “Một công ty ất ơ nào đó ở Nhật mua một đống đĩa thành phẩm từ nước ngoài rồi đem về bán.” Bởi nếu vậy thì họ chỉ cần nhập khẩu là được.
—–
Thực tế thì khi một hãng thu âm Mỹ muốn phát hành tại Nhật, họ không nhất thiết phải bán quyền sở hữu bản thu cho một công ty Nhật.
Columbia ở Mỹ sở hữu master của một album. Columbia có quyền khai thác bản thu tại Mỹ. Nhưng Columbia có thể cấp cho Columbia tại Nhật quyền sản xuất và (hoặc) phát hành bản thu đó tại thị trường Nhật.
Công ty Nhật không cần mua toàn bộ catalogue, không cần trở thành chủ sở hữu master, họ chỉ được quyền khai thác nó trong phạm vi hợp đồng. Nó là vấn đề về việc cấp phép và phân phối; không như May Analogue bán đĩa dạo 😀
—–
Vậy nhập đĩa từ Mỹ, mang về Nhật bán cho nhanh!
Đúng luôn. Vấn đề chỉ là đĩa thì nặng + cồng kềnh + dễ hỏng + chi phí vận chuyển 😀
Nếu một công ty Mỹ ép 10.000 bản tại Mỹ rồi gửi cả 10.000 bản sang Nhật, thì một đống chi phí, từ vận chuyển, kho bãi, đóng gói, rủi ro hư hỏng, thuế và thủ tục, chi phí phân phối tại Nhật…
Trong khi Nhật đã có sẵn nhà máy ép đĩa, cơ sở in bìa, hệ thống phân phối, kho, cửa hàng, nhân lực kỹ thuật, mạng lưới bán lẻ… thì rõ ràng gửi nguồn master sang Nhật → Nhật tự sản xuất → Nhật tự phân phối là hợp lý hơn.
Đặc biệt khi thị trường Nhật đủ lớn để một chương trình ít người biết vẫn có thể bán được. Và đây là một trong những lý do Nhật phát triển một ngành công nghiệp đĩa rất lớn.
—–
Và cùng 1 bản master cũng chưa chắc cho ra 2 cái đĩa giống nhau! Đây là điều người chơi lâu năm đều hiểu. Cùng một master tape, đưa cho 2 ông kỹ sư, vẫn có thể ra 2 LP khác nhau. Vì cutting là quá trình kỹ thuật, không phải photocopy!
EQ, mức tín hiệu, bass, high frequency, độ rộng stereo… đều do ông kỹ sư cả.
—–
Tóm lại Japanese pressing không phải là tiêu chuẩn âm thanh.
Chắc chắn không có quy luật Japanese pressing mặc định là hay; và đương nhiên đúng ở chiều ngược lại. Nhưng “original pressing” vẫn là điều phải nói. Ví dụ, 1968 US original có thể là bản phát hành đầu tiên; có điều nó không nhất thiết là bản mastering tốt nhất.
Trong khi đó, cùng chương trình nhưng là 1978 Japanese pressing, có thể sử dụng một nguồn tape khác, cutting khác, kỹ thuật khác. Thì người nghe có thể thích âm thanh của bản 1978 hơn.
Hoàn toàn không có mâu thuẫn gì ở đây cả, 1968 US original là vấn đề của lịch sử; 1978 Japanese pressing là vấn đề của trải nghiệm nghe.
—–
“Columbia Nhật kém Columbia Mỹ?”
Tất nhiên nếu nói rằng “Tôi chỉ sưu tầm Columbia Mỹ”. Hoàn toàn đúng, đó là sở thích sưu tập.
Nhưng nếu nói “Columbia Nhật chắc chắn kém Columbia Mỹ” thì đó là một tuyên bố kỹ thuật và cần bằng chứng. Lúc đó phải xét bản Nhật nào với bản Mỹ nào?
Thế nên khi mua đĩa, phải hỏi “Tai mình thích bản nào?” mới là câu hỏi đúng.
Bởi xét đến cùng, một chiếc LP có ít nhất hai giá trị: một vật thể lịch sử và một phương tiện tái tạo âm nhạc.
Hai giá trị đấy có thể trùng nhau, nhưng không bắt buộc.
—–
Đừng trả tiền chỉ vì nó là đĩa Nhật.
Cũng đừng loại bỏ chỉ vì nó là đĩa Nhật.
Quốc gia sản xuất chỉ là một dòng chữ.
Âm nhạc nằm trong cái rãnh.
From #May with luv of K.