Từ thời nguyên thủy, người tiền sử đã biết sử dụng âm thanh để truyền tải thông điệp và tương tác xã hội, tất nhiên, họ chưa có bất cứ khái niệm nào về hợp âm, quãng tám, sóng âm… Điều này thể hiện qua các tiếng kêu, tiếng hú, tiếng vỗ tay… để gọi bầy, để xua đuổi thú ăn thịt… Các tổ hợp âm thanh tự nhiên như tiếng đập đá, nước chảy, gió thổi, chim hót… tồn tại trong cuộc sống của người tiền sử như một loại hình âm nhạc thuần khiết, dù khái niệm đó còn chưa được định nghĩa.
Những nhạc cụ đơn giản được tạo ra từ các vật liệu có sẵn trong môi trường xung quanh. Đó có thể là các cây tre được tạo thành sáo, trống từ các thùng gỗ. Những nhạc cụ thô sơ này thường được sử dụng để tạo ra các giai điệu đơn giản và nhịp điệu cơ bản.
Trong một số nền văn hóa nguyên thủy, âm nhạc thường được kết hợp với diễn xuất văn hóa như nhảy múa và hát chuyện. Việc kết hợp âm thanh và diễn xuất giúp truyền tải các câu chuyện, truyền thống và thông điệp xã hội của cộng đồng.
Ngoài ra, âm nhạc cũng đóng vai trò quan trọng trong các nghi lễ tôn giáo và tín ngưỡng của người tiền sử. Nó được sử dụng để tôn vinh các vị thần, kết nối với thế giới linh thiêng và tạo ra sự kết nối giữa con người và tự nhiên.
Điều đáng nói, các hình vẽ trên hang động có thể để lại thành tài liệu nghiên cứu; âm nhạc của người tiền sử có rất ít thông tin cụ thể. Mặc dù phải dựa vào những tình tiết hạn chế để tái tạo, nhưng một điều hầu như chúng ta có thể chắc chắn, từ thời thượng cổ, những âm thanh đã có tác động đến trí não và cả trí năng của loài-người, theo một cách nào đó.
Loại nhạc cụ cổ xưa nhất, chắc hẳn là sáo. Sáo được tìm thấy trong các di chỉ khảo cổ ở Trung Quốc và được cho là có niên đại từ khoảng 9.000-7.000 năm trước Công nguyên. Thường được làm từ xương hoặc tre.
Lịch sử hình thành âm nhạc của người cổ đại có thể tóm lược như sau:
– Ai Cập cổ đại (khoảng 3100-332 TCN): Đa số âm nhạc được thể hiện trong các nghi lễ tôn giáo và hoàng gia. Âm nhạc Ai Cập cổ đại thường có tính tôn giáo và thần bí, và sử dụng hệ thống âm thanh phức tạp.
– Hy Lạp cổ đại (khoảng 800-146 TCN): Nhạc cụ phổ biến gồm đàn kithara, kèn aulos, đàn lyre và sáo. Tất nhiên được thể hiện trong các lễ hội tôn giáo, thể thao và sự kiện quốc gia. Nhiều nhạc phẩm Hy Lạp cổ đại đã bị mất và chỉ còn lại các đoạn nhạc và văn bản mô tả.
– La Mã cổ đại (khoảng 753 TCN – 476 CN): Đối với người La Mã cổ đại, âm nhạc ngoài giải trí còn có tính trị liệu.
– Trung Quốc cổ đại (khoảng 1600 TCN – 400 CN): Âm nhạc thường được sử dụng trong các lễ hội, cung điện và tôn giáo, nó có mối liên hệ chặt chẽ với triết học và y học cổ truyền Trung Quốc.
– Ấn Độ cổ đại (khoảng 2000 TCN – 500 CN): Các nhạc cụ phổ biến bao gồm sitar, vina, tabla và mridangam.
Mỗi nền văn hóa và vùng địa lý có những đặc điểm và phong cách âm nhạc độc đáo riêng, tạo nên một thế giới âm nhạc đa dạng và phong phú trong quá khứ, để từ đó phát triển đến ngày này. Và thật khó có thể tưởng tượng, Thế giới hiện đại sẽ ra sao, nếu các sóng âm chỉ là các tổ hợp âm thanh, dù tự nhiên hay nhân tạo, mà không có giai điệu, nhịp điệu, trường độ hay thậm chí là cường độ.
Các di chỉ khảo cổ về việc sử dụng nốt nhạc bắt đầu từ thời kỳ cổ đại, khoảng từ thế kỷ thứ 9 trước Công nguyên. Từ thời này đã xuất hiện các ghi chép về hệ thống nốt nhạc từ các nền văn hóa cổ đại như Ai Cập, Hy Lạp và Trung Quốc cổ đại.
Tại Ai Cập, hệ thống ghi chú âm nhạc sử dụng các ký hiệu và biểu đồ trên giấy để ghi chép các nốt nhạc và nhịp điệu. Những ghi chép này được tìm thấy trong các bức tượng và bức tranh trên các công trình kiến trúc cổ đại Ai Cập.
Tại Hy Lạp, hệ thống ghi chép được gọi là “hệ thống tọa độ âm nhạc” và được sử dụng trong việc ghi chép các nốt nhạc và âm lượng. Thông qua các biểu đồ và các ký hiệu, hệ thống này cho phép ghi chú các nốt và cung cấp thông tin về cao độ và trường độ.
Tại Trung Quốc, việc ghi chép này sử dụng các ký hiệu và đại diện hình ảnh để biểu thị các nốt nhạc. Các ghi chú này cung cấp thông tin chi tiết về âm lượng, vị trí và giọng hát trong âm nhạc Trung Quốc cổ đại.
Ngày nay, chúng ta sử dụng hệ thống quãng tám để ghi chép về âm nhạc. Việc sử dụng quãng tám đã được hình thành từ khoảng thế kỷ 9 đến thế kỷ 13 trong lịch sử âm nhạc phương Tây. Quãng tám là hệ thống gồm 8 âm trong một dãy âm với mỗi âm cách nhau một quãng tám. Về mặt tần số, sẽ được diễn giải là tần số của nốt sau đúng gấp đôi tần số của nốt trước nó.
Người ta cho rằng nhà soạn nhạc người Pháp, Guillaume de Machaut (1300-1377), là một trong những nhà soạn nhạc đầu tiên sử dụng một hệ thống âm nhạc với các quãng tám. Tuy nhiên, hệ thống quãng tám không phổ biến rộng rãi cho đến thời kỳ của nhà soạn nhạc người Ý, Claudio Monteverdi (1567-1643), khi nó trở thành một phần quan trọng của âm nhạc Baroque.
Kể từ đó, các quãng tám đã trở thành một phần cốt lõi của hệ thống âm nhạc phương Tây hiện đại, được sử dụng rộng rãi trong nhạc cổ điển và các thể loại nhạc khác nhau cho đến ngày nay, bao gồm cả loại nhạc vỡ vụn như xé loa Brutal Death Metal.
Trước khi có hệ thống quãng tám, nhân loại đã sử dụng nhiều hệ thống âm nhạc khác nhau trong lịch sử. Một số hệ thống ghi chép âm nhạc quan trọng trước khi có quãng tám có thể gồm:
Hệ thống Diatonique: Đây là hệ thống âm nhạc cổ đại phổ biến trong thời kỳ cổ đại Hy Lạp và La Mã. Hệ thống này dựa trên các quãng thứ tư và thứ năm, tạo ra các quãng âm đặc trưng. Nó không sử dụng quãng tám như trong hệ thống quãng tám hiện đại.
Hệ thống Tetrachord: Được sử dụng trong nhiều nền văn hóa cổ đại. Nó dựa trên việc chia một dãy âm thành các đoạn tetrachord (bốn âm liền kề). Mỗi tetrachord có thể bao gồm các quãng âm khác nhau, tùy thuộc vào văn hóa và thời đại cụ thể.
Hệ thống Pentatonic: Một hệ thống âm nhạc dựa trên năm âm trong một quãng nhất định. Nó được sử dụng trong nhiều nền văn hóa truyền thống trên khắp thế giới, bao gồm các nền văn hóa Trung Quốc cổ đại và nền văn hóa Celtic.
Những hệ thống âm nhạc này đã được loài người sử dụng trước khi hệ thống quãng tám trở nên phổ biến. Sự phát triển của âm nhạc, cho đến ngày nay, cần phải có 1 hệ thống ghi chép; như chữ viết, hình vẽ… để có thể truyền từ người này sang người khác, từ địa điểm này đến địa điểm khác, từ nền văn hóa này đến nền văn hóa khác… Nếu không có các hệ thống ghi chép này, điều hiển nhiên, chúng ta không thể biết tiền nhân đã để lại những gì. Đó có thể coi như một cách biểu diễn âm thanh bằng hình ảnh vậy.
Buổi nghe nhạc riêng tư tại không gian của bạn
Các bài viết chuyên sâu về thiết bị & kỹ thuật
Thế giới âm nhạc & video sound test
Chia sẻ trải nghiệm & cảm xúc thực tế