Nhãn vàng, vòng hoa Tulip, những cái tên như Karajan, Berliner Philharmoniker, Horowitz, Argerich, Mutter…
Nhưng hãy thử đặt câu hỏi: một hãng đĩa gần như chỉ làm nhạc cổ điển thì kiếm tiền kiểu gì?
Không có nhạc thị trường. Không chạy theo những ca khúc ăn khách vài tháng. Không có những ngôi sao nhạc trẻ liên tục thay đổi… vậy mà DG đã sống hơn 120 năm và vẫn là một trong những tên tuổi quyền lực nhất của ngành thu âm.
—–
Deutsche Grammophon được Emil Berliner thành lập tại Hannover năm 1898.
DG được sinh ra cùng với chính công nghệ ghi âm. Emil Berliner là một trong những người đặt nền móng cho máy hát đĩa và đĩa phẳng. Vì vậy DG ngay từ đầu đã là công ty ghi âm + nhà máy sản xuất đĩa + hệ thống phân phối.
Đến năm 1925, nhà máy Hannover của DG có khoảng 600 công nhân và sản lượng gần 10 triệu chiếc đĩa mỗi năm.
Mười triệu chiếc!
Tính trung bình là khoảng 27.000 chiếc mỗi ngày.
Đó là một ngành công nghiệp.
—–
Ngày nay chúng ta đặt đĩa lên mâm và nhìn thấy nó quay. Nhưng phía sau cái đĩa là cả một dây chuyền. Trước hết DG phải quyết định thu cái gì, thu với ai. Sau đó là nhạc trưởng, nghệ sĩ, dàn nhạc, nhà sản xuất và kỹ sư thu âm.
Họ vào phòng thu hoặc nhà hát. Âm thanh từ dàn nhạc đi vào micro. Từ micro, tín hiệu được ghi lên băng từ.
Năm 1946, DG tuyên bố mình là công ty đầu tiên thực hiện toàn bộ quá trình ghi âm bằng băng từ. Và băng từ cho phép người ta làm một việc trước đó vô cùng khó khăn: chỉnh sửa bản thu – điều cực kỳ thú vị với ngài Glenn #Gould khi không ngồi trên cái ghế rách nát cha đóng từ ngày bé.
Ngày nay ta cầm chuột kéo thả vào ô vuông trên màn hình.
Ngày ấy kỹ sư cắt cuộn băng bằng dao rồi nối lại bằng băng keo; hoặc nhựa hồng xiêm nếu gần nhà có cây 😀
Hãy tưởng tưởng: một đoạn lấy từ lần diễn thứ nhất, một đoạn lấy từ lần diễn thứ tư, một đoạn khác lấy từ lần diễn thứ bảy… Cắt. Nối. Nghe lại… Cho đến khi có được bản thu hoàn chỉnh. Chà! Kỹ sư thu âm ngày ấy thực sự điêu khắc âm nhạc bằng tay.
—
Khoảng đầu thập niên 1970, DG đã thực hiện những bản thu 4 kênh. Âm thanh được ghi ở 4 kênh: trước trái – trước phải – sau trái – sau phải. Nhưng lúc ấy thị trường gia đình chưa có hệ thống âm thanh 4 kênh đủ phổ biến. Thế mà DG vẫn ghi như vậy!
Sau đó DG chuyển bản thu 4 kênh thành bản phát hành stereo thông thường. Những cuộn băng gốc 4 kênh được lưu trữ. Rồi hàng chục năm sau, DG lấy chính những băng gốc đó để thực hiện dòng Original Source.
Khi có bản thu hoàn chỉnh, dây chuyền tiếp tục đi từ băng gốc đến máy cắt đĩa, tạo bản nhựa gốc, tạo khuôn ép, ép nhựa làm đĩa than. Rồi sau đó mới đến bìa đĩa, nhãn đĩa, đóng gói, vận chuyển, phân phối đến cửa hàng.
—–
Và vấn đề là DG không chỉ thu một buổi biểu diễn của Karajan rồi bán lấy vài nghìn cái đĩa. Họ đã xây dựng cả một kho tư liệu về Karajan. Từ Beethoven, Brahms, Bruckner, Tchaikovsky…
Karajan mất năm 1989 nhưng những bản thu của ông vẫn tiếp tục được tái bản và bán cho những thế hệ người nghe mới. DG cho biết Karajan đã bán được hơn 200 triệu bản ghi âm trong sự nghiệp.
Một buổi hòa nhạc bán được một lần. Một bản thu có thể bán lại nhiều lần trong hàng chục năm.
—–
Còn nhãn vàng và hoa Tulip: Tulip lớn, Tulip nhỏ, mono, stereo, mã số đĩa, mã khắc ở rãnh cuối đĩa… tất cả những thứ đó giúp xác định đĩa thuộc thế hệ nào, được sản xuất trong thời kỳ nào và đôi khi là thuộc lần ép nào (LPM là mono, SLPM là stereo…)
Red Stereo là những đĩa DG thời kỳ mà dấu “Stereo” màu đỏ xuất hiện trên vỏ đĩa. Nhưng Red Stereo phải là “bản hay nhất”. Với DG cổ, phải nhìn cả hệ thống thông tin trên đĩa. Tức là một cái đĩa của DG có gia phả.
—–
Ngày xưa, DG thực sự có quy mô công nghiệp rất lớn. Năm 1925, DG có 600 công nhân với sản lượng gần 10 triệu đĩa/năm.
Nhưng ngày nay DG đã nằm trong hệ thống Universal Music Group.
Ngày xưa DG ghi âm, DG sản xuất, DG ép đĩa, DG phân phối.
Ngày nay DG quản lý và khai thác kho tư liệu, UMG và các đối tác đảm nhiệm nhiều khâu sản xuất, phân phối và công nghệ.
Đến thời đại nhạc số, DG không cố biến LP làm phương tiện đại chúng như thời hoàng kim. Họ làm sản phẩm cao cấp.
Dòng Original Source hiện nay lấy những bản thu 4 kênh từ thập niên 1970, sử dụng lại băng gốc và làm những bản LP 180 gram cao cấp. Có những bản được bán với giá ~55 EUR. Trong khi cũng bản nhạc ấy đã có thể nghe trực tuyến gần như miễn phí.
Thực tế thì người mua đang trả tiền cho bản thu lịch sử + chất lượng âm thanh + vật thể + thiết kế + sự khan hiếm + câu chuyện.
Đĩa than ngày trước là phương tiện nghe nhạc.
Đĩa than ngày nay là vật thể sở hữu một phần di sản âm nhạc.
Hãy nhìn một bản thu Karajan năm 1970; nó có thể đã đi qua băng từ, LP năm 1970, CD năm 1980, CD remaster năm 2000, phát trực tuyến năm 2020, bản Hi res, box set, LP tái bản cao cấp, đến một chiếc đĩa nằm trên mâm của một người sưu tầm ở Hà Nội năm 2026 😀
Nên nói cho đúng, DG có một kho tài sản cũ và liên tục tìm được ra những cách mới để đưa tài sản ấy trở lại thị trường.
—–
Bài viết sử dụng tư liệu từ Wikipedi, Deutsche Grammophon website, Universal Music website
For #DG, from #May with luv of K.